Politico: EU razmatra nezamislivu odmazdu protiv SAD-a

U takvim okolnostima evropski lideri sve otvorenije razmatraju poteze koji su do sada bili nezamislivi, uključujući oštre trgovinske protumjere prema Washingtonu.

Odnosi između dvije strane već mjesecima su opterećeni nesuglasicama, prvenstveno zbog neodlučnog stava SAD-a prema podršci Ukrajini, pritisaka na zemlje EU da prihvate nepovoljne trgovinske sporazume te zahtjeva da evropski saveznici u NATO savezu znatno povećaju izdvajanja za odbranu.

Situacija je dodatno eskalirala nakon što je Trump pojačao pretenzije prema Grenlandu, što je tokom vikenda izazvalo proteste na ulicama Nuuka i Kopenhagena. Sve je više glasova u Evropi koji smatraju da Unija mora odustati od dosadašnjeg blagog pristupa i pripremiti se za otvoreni sukob s administracijom u Washingtonu.

Političari iz centrističkih i lijevih krugova predlažu aktiviranje Instrumenta EU protiv prisile, snažnog mehanizma trgovinske odmazde koji je prvobitno osmišljen kao odgovor na pritiske iz Kine. Ovaj alat bi Evropskoj uniji omogućio da uvede carine i ograniči ulaganja državama koje, prema procjeni Brisela, krše međunarodna trgovinska pravila.

Predsjednica centrističke grupe Renew Europe u Evropskom parlamentu Valérie Hayer poručila je da EU mora biti spremna na ciljane i proporcionalne protumjere te da se aktiviranje ovog instrumenta mora ozbiljno razmotriti, jer je osmišljen upravo za situacije ekonomske prisile.

Francuski predsjednik Emmanuel Macron nije direktno podržao taj prijedlog, ali je poručio da će Evropa odgovoriti jedinstveno i koordinirano ukoliko se američke carine zaista uvedu.

Evropski parlament već pokazuje spremnost na reakciju blokiranjem ratifikacije trgovinskog sporazuma između Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država. Lider evropskih konzervativaca Manfred Weber izjavio je da u ovom trenutku odobravanje tog sporazuma nije moguće.

Aktiviranje Instrumenta protiv prisile predstavljalo bi znatno ozbiljniji korak, jer bi se mehanizam namijenjen suparničkim državama prvi put primijenio protiv najvećeg saveznika Evropske unije. Bivši francuski diplomata Jérémie Gallon upozorio je da Evropa ne smije popustiti i da je suprotstavljanje pokušajima političkog i ekonomskog ponižavanja jedini način da se EU potvrdi kao ozbiljan geopolitički akter.

Strah od trgovinskog rata

Ipak, ne dijele sve članice Unije isti stav kada je riječ o oštroj konfrontaciji sa Sjedinjenim Američkim Državama. Izvozno orijentirane evropske zemlje mogle bi se usprotiviti pokretanju potpunog trgovinskog sukoba zbog Grenlanda, otoka sa oko 57.000 stanovnika koji je još 1985. godine izglasao izlazak iz tadašnje Evropske zajednice.

Evropski povjerenik za trgovinu Maroš Šefčovič izjavio je za Deutsche Welle da bi, s obzirom na trenutne tenzije, bilo izuzetno teško odobriti trgovinski sporazum sa SAD-om. Nije, međutim, spomenuo mogućnost korištenja Instrumenta protiv prisile. Dodao je da bi nedavno potpisani trgovinski sporazum s Mercosurom mogao ublažiti negativne posljedice američkih carina.

Šefčovič je upozorio da bi nove carine mogle pokrenuti opasnu silaznu spiralu koju bi evropski lideri trebali izbjeći.

Jedan zvaničnik EU-a, koji je za Politico govorio pod uslovom anonimnosti, istakao je da je spremnost za sukob znatno izraženija u Evropskom parlamentu nego u glavnim gradovima država članica. Prema njegovim riječima, ambasadori i nacionalne vlade imaju drugačiji pristup, a Evropski parlament i Vijeće rijetko su u potpunosti usklađeni, naročito kada je riječ o ovako osjetljivim pitanjima.

Potraga za strategijom

Evropska strategija odgovora na Trumpove prijetnje razmatrana je tokom vikenda, dok su predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen i predsjednik Evropskog vijeća António Costa boravili u Latinskoj Americi. Očekuje se da će se odluke donositi vodeći se dugoročnim ekonomskim i sigurnosnim interesima Unije, uključujući očuvanje NATO saveza i jačanje evropske samostalnosti u oblasti odbrane.

U tom kontekstu, von der Leyen je prošle sedmice najavila novu sigurnosnu strategiju Evropske unije, dok bi ove sedmice trebali biti predstavljeni i planovi za jačanje kibernetičke sigurnosti.

Čak i oni koji su optimistični kada je riječ o budućnosti odnosa između EU-a i SAD-a priznaju da se Evropa nalazi u dosad neviđenoj i izuzetno rizičnoj situaciji. Jedan visoki evropski zvaničnik ocijenio je da je riječ o zastrašujućem vremenu te poručio da Evropska unija mora ostati smirena i nastaviti djelovati promišljeno.

(Vijesti.ba)