Orban je gotov: Dodik je ostao bez ključnog partnera

Kraj dugogodišnje vladavine

Nakon 16 godina dominacije na političkoj sceni, Orban se suočio s ozbiljnim izazovom koji je rezultirao gubitkom vlasti. Ovi izbori smatrani su najznačajnijim u Mađarskoj od pada komunizma, a njihov ishod pažljivo su pratili i međunarodni akteri, ali i regionalni saveznici mađarskog premijera.

Orbanova vladavina bila je obilježena centralizacijom moći, sukobima s institucijama Evropske unije i vođenjem politike koju su kritičari često opisivali kao autoritarnu. Upravo takav politički model bio je jedan od temelja njegovog povezivanja s liderima poput Dodika.

Političko savezništvo Orbana i Dodika

Odnos između Orbana i Dodika razvijao se naročito tokom posljednje decenije kroz intenzivnu političku saradnju. Mađarski premijer važio je za jednog od najvažnijih Dodikovih međunarodnih saveznika, pružajući mu podršku i u trenucima političkih i pravnih pritisaka.

Orban je, primjera radi, otvoreno kritikovao odluke međunarodnih institucija protiv Dodika i podržavao ga čak i tokom sudskih procesa, naglašavajući da Mađarska ne prihvata takve presude. Osim političke podrške, saradnja je uključivala i konkretne projekte, poput finansiranja infrastrukturnih i energetskih inicijativa u RS.

Glavni i odgovorni urednik magazina Buka Aleksandar Trifunović istakao je u razgovoru za Fenu da je njegova procjena da je partnerstvo Dodika i Orbana praktično jedino što će uticati u Bosni i Hercegovini na neke političke odnose.

- Što se tiče nekog kopiranja da mi kao ljudi koji živimo ovdje isto tako smjenimo svoju dugogodišnju vlast na isti način kao što su to uradili Mađari, u to sumnjam. Zato što građanska svijest u Mađarskoj je očigledno bila izuzetno visoka, rekordna izlaznost. Vladajuća partija koja je 16 godina vladala i dovela Mađarsku u jednu tešku ekonomsku situaciju unazad tri godine je "pometena". Kod nas ništa ne igra ništa, nikakva ekonomska situacija, da ljudi promijene svoje stanje građanske svijesti. Tako da su što se toga tiče sumnjam da će na nivou BiH doći do nekih tektonskih poremećaja, ali regionalno, jedino što više Dodik i vlast u RS neće imati podršku Mađarske kakvu su do sada imali - kazao je Trifunović.

Ideološke veze

Veze između dvojice lidera nisu bile samo pragmatične, već i ideološke. Orban, Dodik i pojedini drugi regionalni lideri gradili su politički blok zasnovan na suverenizmu, skepticizmu prema EU i bliskim odnosima s Rusijom i Kinom.

Tokom javnih nastupa, Orban je često isticao Dodika kao primjer "otpornog lidera", hvaleći njegovu političku izdržljivost uprkos sankcijama i pritiscima. S druge strane, Dodik je otvoreno podržavao Orbana, čak pozivajući birače u Mađarskoj da glasaju za njega i njegovu politiku.

"Taj čovjek je preživio sve. Da smo mi prošli kroz pola onoga što je on prošao, mi bismo odavno pokleknuli."

Orban je također je naglašavao politički stav Mađarske prema RS.

"Stabilnost RS je ključna za stabilnost regiona i Evrope."

What a scene again.

Republika Srpska President Milorad Dodik awarded Hungary's Orbán with the same state honour he gave to putin last year, for the Hungarian autocrats’ "immeasurable contribution to the physical and spiritual survival of the Republic of Srpska".

Applause!

“I… pic.twitter.com/ju2EeFq9X5

— Yasmina (@yasminalombaert) April 6, 2024

Međusobne posjete i politička koordinacija

Kontakti između Orbana i Dodika uključivali su brojne susrete i uzajamne posjete, posebno u Budimpešti, koja je često bila mjesto političkih skupova i konferencija. Ti susreti nisu bili samo simbolični – služili su za koordinaciju političkih stavova i jačanje regionalne mreže savezništava.

Budimpešta se u tom kontekstu profilisala kao važan centar okupljanja političkih aktera desnog spektra iz regiona, gdje su Orban i Dodik demonstrirali međusobnu podršku i zajedničke ciljeve.

Dodik je otvoreno uzvraćao podršku Orbanu, posebno tokom izbora.

"Mađarska treba lidera kao što je Viktor Orban i vjerujem da će građani to prepoznati."

"Orban je dokazani prijatelj RS i čovjek koji razumije našu poziciju."

Predsjednik SNSD-a je naglašavao i njihovu političku bliskost.

"Dijelimo iste vrijednosti kada je riječ o očuvanju suvereniteta i otporu nametanjima izvana."

Desde el comienzo de la Operación Especial de Rusia en Ucrania, el gobierno húngaro de Viktor Orban se ha enfocado bastante en apoyar a Serbia, principalmente manteniendo amplias relaciones con la República Srpska.

La relación entre Milorad Dodik y Orban es admirable. pic.twitter.com/Cln6nXZZ7U

— Tadeo Casteglione (@TovarichDelSur) June 28, 2023

Trojni odnos

Odnosi Viktora Orbana i Milorada Dodika ne mogu se posmatrati izolovano od šire regionalne mreže u kojoj ključnu ulogu ima i Aleksandar Vučić. Trojac Orban–Vučić–Dodik godinama je gradio politički i ekonomski povezanu osovinu, zasnovanu na međusobnoj podršci i sličnom političkom narativu.

Orban i Vučić razvili su bliske odnose još kroz saradnju Mađarske i Srbije, posebno u oblasti energetike, infrastrukture i migracione politike. Ta saradnja često je bila predstavljana kao primjer stabilnosti i pragmatične politike u regionu.

Dodik se na to nadovezao kao politički saveznik koji dijeli slične stavove o suverenitetu, ulozi međunarodne zajednice i odnosima prema Zapadu. U tom smislu, trio je često djelovao koordinisano, iako formalno nije postojao savez.

Posljedice Orbanovog pada

Gubitak vlasti Viktora Orbana potencijalno slabi međunarodnu poziciju Milorada Dodika. Orban je bio jedan od rijetkih lidera unutar Evropske unije koji je otvoreno stajao uz njega i pružao mu politički legitimitet na evropskoj sceni.

Bez takvog saveznika, Dodik bi mogao ostati izolovaniji u odnosu na Brisel, što bi moglo uticati na političke procese u Bosni i Hercegovini i šire u regionu.

Pad Viktora Orbana predstavlja više od smjene vlasti u jednoj državi – on simbolizira slabljenje jednog političkog modela i mreže savezništava koja se protezala izvan granica Mađarske. U tom kontekstu, odnos s Miloradom Dodikom bio je jedan od ključnih elemenata te mreže.

Kako će se ta promjena odraziti na regionalne političke odnose, posebno u Bosni i Hercegovini, ostaje jedno od ključnih pitanja u narednom periodu.

M.O.

(Vijesti.ba)